وحدت، مایه بقای جامعه و رسیدن به آرمان‌های ملی و برداشتن موانع پیشرفت است، از این ‌رو برای ایجاد و حفظ آن باید تلاش فراوان کرد.

انسان، نه از نظر تجرّد روحی، همسان فرشتگان است تا بی‌ نیاز از هماهنگی با همنوع خود باشد و با شعار (وَ مَا مِنّا اِلاّ لَهُ مَقامٌ مَعلومٌ)1 زندگی کند و نه از جهت تجسّم بدنی همتای حیوانات است تا بی ‌نیاز از تبادل و تعاون با همنوع خویش باشد و با شعار (قَد اَفلَحَ الیَومَ مَنِ استَعلَی)2 که برخاسته از حلقوم درندگان بشرنما چون آل فرعون است به سر برد و نه می ‌تواند بدون تکیه‌ گاه تکوینی، به تشتّت و پراکندگی خاتمه دهد و راز و رمز اتحاد با همنوع خود را دریابد و با رفتار مناسب، به ‌وحدت روی آورد و با شعار (قَد اَفلَحَ مَن تَزَکّی)3 از هرگونه نقص و عیب برهد و به کمالی برسد.

بر این اساس،

اوّلاً انسان‌ها نیازمند زندگی مسالمت‌ آمیز و اتّحاد با یکدیگرند؛

ثانیاً پشتوانه این اتحاد باید اهتمام به اجرای حق، و سرکوب کردن باطل باشد؛

ثالثاً برای تحقق اتحاد حقیقی باید به دستورهای وحیانی که به وسیله عقل و نقل کشف می‌ شود، روی آورد.

معنای وحدت و اتحاد

«وحدت»، در لغت به معنای یگانه شدن و انفراد است و لغویان، درباره معنای «اتحاد» گفته ‌اند: « والإتحاد، صیرورة الشیئین الموجودین شیئاً واحداً »4 اتحاد، یکی شدن دو چیز موجود است، بنابراین هرگاه چند چیز، با حفظ خاصیت شخصی خود، هماهنگ شوند، اتحاد حاصل خواهد شد.


تبیین اهمیّت وحدت در کلام امیر مؤمنان(صلوات الله علیه)

امیر مؤمنان(صلوات الله علیه) وحدت را منّت بزرگ خدای سبحان بر مردم دانسته است؛ آنجا که فرمود:  فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ قَدِ امْتَنَ‏ عَلَى جَمَاعَةِ هَذِهِ الْأُمَّةِ فِيمَا عَقَدَ بَيْنَهُمْ مِنْ حَبْلِ‏ هَذِهِ‏ الْأُلْفَةِ الَّتِي [يَتَقَلَّبُونَ‏] يَنْتَقِلُونَ فِي ظِلِّهَا وَ يَأْوُونَ إِلَى كَنَفِهَا بِنِعْمَةٍ لَا يَعْرِفُ أَحَدٌ مِنَ الْمَخْلُوقِينَ لَهَا قِيمَةً لِأَنَّهَا أَرْجَحُ مِنْ كُلِّ ثَمَنٍ وَ أَجَلُّ مِنْ كُلِّ خَطَرٍ: 5 یعنی: خداوند بر این اُمّت، منّت گذارده و بین آنان الفت و اتحاد ایجاد کرده است که در سایه آن زندگی کنند و به کنف حمایت آن پناهنده شوند؛ این نعمتی است که احدی نمی‌ تواند بهایی برایش بگذارد، زیرا از هر بهایی گران‌قدرتر و از هر چیز پرارزشی، باارزش‌تر است. تعبیر منّت الهی درباره وحدت، بیان‌گر اهمیّت این موضوع است، چون به نعمت عظیم، منّت گفته می‌شود، چنان ‌که خدای سبحان از بعثت پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم به عنوان منّت یاد کرده است: (لَقَد مَنَّ اللهُ عَلَی المُؤمِنینَ اِذ بَعَثَ فیهِم رَسولاً مِن اَنفُسِهِم)6

 

فرمان به همراهی با جماعت و پرهیز از تفرقه

حضرت علی(صلوات الله علیه) به همراهی با جماعت و کناره‌ گیری از جدایی فرمان داده و چنین فرمود: الْزَمُوا الْجَمَاعَةَ وَ اجْتَنِبُوا الْفُرْقَةَ؛7 نیز می‌فرماید: وَ إِيَّاكُمْ وَ الْفُرْقَةَ فَإِنَ‏ الشَّاذَّ مِنَ‏ النَّاسِ‏ لِلشَّيْطَانِ كَمَا أَنَّ الشَّاذَّ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّئْبِ؛8 از جدایی دوری کن، زیرا نادر از میان مردم، از آنِ شیطان است، همان‌طوری که گوسفند وامانده از رمه طعمه گرگ است. وحدت، آن قدر مهم است که حضرت علی(صلوات الله علیه) با وجود مصایب سنگین، به شدت، حافظ اتحاد جامعه اسلامی بود.

 

نامه حضرت (صلوات الله علیه) به ابوموسی اشعری

بدان، هیچ‌ کس نیست که نسبت به وحدت و اتحاد امّت محمد صلی الله علیه و آله و سلم از من حریص ‌تر و اُنسش به آن از من بیشتر باشد. من در این کار، پاداش نیک و سرانجام شایسته را از خدا می‌ طلبم.

 

صبر برای حفظ وحدت

صبر آن حضرت (صلوات الله علیه) نیز برای حفظ وحدت بود؛ صبری که درباره‌ اش فرمود فَرَأَيْتُ أَنَّ الصَّبْرَ عَلَى هَاتَا أَحْجَى فَصَبَرْتُ وَ فِي الْعَيْنِ‏ قَذًى‏ وَ فِي‏ الْحَلْقِ‏ شَجًا؛9 عاقبت دیدم که بردباری و صبر به عقل و خرد نزدیک‌تر است و شکیبایی ورزیدم؛ ولی به کسی می‌ماندم که خاشاک چشمش را پر کرده و توان دیدن را از او ربوده است و استخوان راه گلویش را گرفته و قدرت فریاد را از او سلب کرده است.

 

دلیل سکوت امام صلوات الله علیه از زبان خودشان

آن حضرت درباره دلیل سکوت خود فرمود: وَ ايْمُ اللَّهِ لَوْ لَا مَخَافَةُ الْفُرْقَةِ بَيْنَ‏ الْمُسْلِمِينَ‏، وَ أَنْ يَعُودَ الْكُفْرُ، وَ يَبُورَ الدِّينُ، لَكُنَّا عَلَى غَيْرِ مَا كُنَّا لَهُمْ عَلَيْهِ؛10 به خدا سوگند! اگر بیم وقوع تفرقه میان مسلمانان و بازگشت کفر و تباهی دین نبود، رفتار ما با آنان به گونه ‌ای دیگر بود. حضرت علی(صلوات الله علیه) پس از انتخاب عثمان برای خلافت مسلمانان چنین فرمود: شما می‌ دانید که من از همه برای خلافت شایسته‌ ترم. به خدا سوگند! تا وقتی که کار مسلمانان رو به راه باشد و تنها بر من جفا شده باشد، مخالفتی نخواهم کرد. این سخنان نشان می‌ دهد که وحدت از اهمیت ویژه‌ ای برخوردار است و حضرت علی(صلوات الله علیه) از هیچ کوششی برای ایجاد و حفظ وحدت دریغ نورزید. وحدت، مایه بقای جامعه و رسیدن به آرمان‌های ملی و برداشتن موانع پیشرفت است، از این‌رو برای ایجاد و حفظ آن باید تلاش فراوان کرد.

 

مظاهر وحدت در احکام اسلامی

مظاهر وحدت در احکام اسلامی فراوان است که از جمله می‌ توان به اقامه نماز جماعت، نماز جمعه، نماز عیدین، مراسم حج، جهاد و... اشاره کرد. این احکام، حاکی از اهمیت وحدت و یکپارچگی امت اسلامی است، از این ‌رو باید نسبت به اجرای آن‌ها عنایت ویژه داشت.*

.......................

1) و هيچ يك از ما نيست جز آنكه مقام معلومى دارد؛ (سوره صافات آیه 64)

2) امروز رستگارى از آن كسى است كه برترى خود را اثبات كند! (سوره طه آیه 64)

3) به يقين كسى كه پاكى جست (و خود را تزكيه كرد)، رستگار شد. (سوره اعلی آیه 14)

4)  مجمع البحرين، ج‏3، ص: 158

5) نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص: 298

6) ) خداوند بر مؤمنان منت نهاد [= نعمت بزرگى بخشيد] هنگامى كه در ميان آنها، پيامبرى از خودشان برانگيخت؛ (سوره آل عمران آیه 154)

7) غرر الحكم و درر الكلم، ص: 150

8) نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص: 184

9) نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص: 48

10) بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏29، ص: 634

*) کتاب روابط بين الملل دراسلام نوشته آيت الله جوادی آملی